Ukrayna Rafinerileri Vururken Rus Ham Petrol İhracatı Dört Ayın Zirvesine Çıktı
Rusya’nın deniz yoluyla ham petrol ihracatı, 15 Kasım’da sona eren haftada Haziran ayından bu yana en yüksek haftalık seviyesine sıçradı; Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik yeniden canlanan drone saldırıları kampanyası, daha fazla ham petrolün yurt içi işleme tesisleri yerine ihracat terminallerine yönlendirilmesine yol açtı. Oilprice.com’un aktardığı Bloomberg’in gemi takip verilerine göre, geçen hafta 39 tanker Rus ham petrolünden 30,27 milyon varil yükledi; bu rakam önceki haftaki 31 geminin taşıdığı 23,6 milyon varilden sert bir artışla, haftalık akışları günde 950.000 varil (b/g) yükselterek 4,32 milyon b/g’ye çıkardı.
Tüccarların beklemediği bir tersine dönüş
Bu sıçrama piyasayı bir ölçüde hazırlıksız yakaladı. Ekim ayı sonunda tüccarlar, rafinerilerin Washington ile Ekim’de varılan bir anlaşma kapsamında dizel üretimini artırma çabasının bir parçası olarak yurt içi yakıt talebini karşılamak üzere daha yoğun çalışmasıyla, batı limanlarından yapılan Rus ham petrol sevkiyatlarının Kasım ayında 200.000 b/g’ye kadar düşmesini bekliyordu. Ukrayna’nın rafineri altyapısına yönelik yoğunlaşan saldırıları bu beklentiyi altüst etti: Oilprice.com, Kasım ayı başından bu yana Ukrayna saldırılarının vurduğu 13 Rus rafinerisi saydı; bunlar arasında Nijnekamsk’taki TAIF-NK tesisi ve Rusya’nın güneyindeki İlski rafinerisi de bulunuyor. Bu durum, durdurulan veya hasar gören tesislerin ham petrol girdisinin daha büyük bir kısmını rafine etmek yerine dışarıya göndermesine neden oldu.
Altta yatan eğilimi daha yumuşak biçimde gösteren dört haftalık ortalama deniz yoluyla ihracat, Temmuz ayı sonundan bu yana en yüksek seviye olan günde 3,9 milyon varile ulaştı; bu da önceki dört haftalık döneme kıyasla 280.000 b/g artış anlamına geliyor.
Daha fazla varil, daha az para
Ek hacim ek gelire dönüşmedi. Rusya’nın deniz yoluyla ham petrol ihracatının dört haftalık ortalama değeri, gösterge niteliğindeki Urals fiyatlarının üst üste beşinci haftada da düşmesi nedeniyle haftada 2,45 milyar dolara geriledi; bu, yedi haftanın en düşük seviyesi. Başka bir deyişle Moskova, her bir varil için daha az ödeme alırken tankerlere daha fazla petrol yüklüyor; bu bileşim, fiziki akışlar yükselirken bile Kremlin’in ham petrol ihracatından elde ettiği bütçe gelirini sıkıştırıyor.
Petrol nereye gidiyor
Yükleme anında kesin varış noktası teyit edilmemiş kargolar da dahil olmak üzere Asya’ya yönelik sevkiyatlar, önceki haftaki 3,42 milyon b/g’den 3,72 milyon b/g’ye yükseldi; Çin ve Hindistan geniş bir farkla Rusya’nın en büyük ham petrol müşterileri olmayı sürdürüyor. Ürünler tarafında, başlangıçta Amerikalı alıcılar için düşünülen Rus dizel kargoları ABD’de alıcı bulamadı ve bunun yerine Brezilya’daki distribütörlere yönlendirildi; bu da Moskova ile Washington arasındaki Ekim ayı dizel anlaşmasının ABD pazarını Rus yakıtına tam olarak açmadığının bir işareti.
Ukrayna’nın kampanyası Rus rafinaj sektörünü ne kadar vuruyor?
Rusya’nın rafinaj sektöründeki zararın boyutu gerçekten tartışmalı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, saldırıların Rusya’nın rafinaj kapasitesinin %55’inden fazlasını devre dışı bıraktığını iddia etti; Bloomberg bu rakamı bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtti. Ayrı bir değerlendirmede Reuters — Atlantic Council ve Kyiv Independent tarafından aktarılan haberlere göre — yeniden canlanan drone kampanyasının Rus rafinaj kapasitesini kabaca %30 düşürdüğünü, sadece 30 Ekim ile 11 Kasım arasında en az dokuz büyük rafinerinin vurulduğunu tahmin ediyor; bunlar arasında Kirişi ve Volgograd’daki tesisler de bulunuyor. Bu tahminlerin daha muhafazakâr olanını dahi esas alsak, rafinaj kapasitesindeki %30’luk bir darbe, daha fazla Rus ham petrolünün yurt içi yakıt depoları yerine tankerlerde görülmesini açıklayacak kadar büyük.
Rusya’nın petrol ve gaz sektörü, yaklaşık dört yıldır Batı yaptırımlarına ve fiyat tavanlarına ihracatı Asya’ya yönlendirerek uyum sağlıyor ve bu olay da aynı örüntüyü izliyor: Bu kez yaptırım değil rafineri saldırıları olan yurt içi bir kesinti, yurt içi işlemeyi azalttığı hızla neredeyse eşit bir hızla daha fazla ham petrolü deniz yoluyla ihracat piyasasına itiyor. Çin ve Hindistan’ın bu ham petrolün en büyük alıcıları olarak oynadığı rol, önceki her kesintide de aynı şekilde devam etti.
Bundan sonra izlenecekler
Bundan sonraki süreçte belirleyici değişkenler; Ukrayna’nın rafineri saldırılarının hızını ne kadar sürdürebileceği, Rusya’nın Washington’a yönelişini tetikleyen dizel açığını durdurmak için rafinaj kapasitesini ne kadar hızlı onarabileceği veya yönlendirebileceği, ve Urals fiyatlarının Çin ile Hindistan’daki aynı alıcılar için rekabet eden daha fazla varil karşısında istikrara kavuşup kavuşmayacağı ya da düşmeye devam edip etmeyeceği olacak. İhracat hacimlerindeki artışın ihracat gelirlerindeki düşüşle birlikte sürmesi, 2027’ye girerken Rusya’nın petrole bağımlı bütçesi üzerindeki baskıyı artıracaktır.
Kaynaklar
- Oilprice.com, “Russian Crude Exports Hit Four-Month High”, Julianne Geiger, 17 Kasım 2026 — haftalık ve dört haftalık ihracat hacimleri, ihracat değerleri, alıcı dağılımı, rafineri saldırısı sayısı. oilprice.com (veri: Bloomberg gemi takip verileri)
- Atlantic Council, “Ukraine’s new drone blitz cuts Russian oil refining capacity by 30 percent” — Reuters haberine atfen rafinaj kapasitesi etkisine ilişkin bağımsız tahmin. atlanticcouncil.org
- Kyiv Independent, “Ukrainian strikes cut Russia’s oil refining capacity by 30%, Reuters reports” — 30 Ekim-11 Kasım arasında vurulan rafinerilerin teyidi. kyivindependent.com
Temsilî görsel. Fotoğraf: Petar Milošević, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons — source