Özbekistan, 2030’a Kadar Uranyum Üretimini 15.000 Tona Çıkarmayı Hedefliyor

Özbekistan’ın devlete bağlı uranyum üreticisi Navoiyuran, yıllık üretimini on yılın sonuna kadar neredeyse ikiye katlamayı hedefliyor. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in Kasım ayı başında incelediği resmi basın materyallerine göre şirketin 2026 üretimi 7.500 ton olarak öngörülüyor; 2030 hedefi ise 15.000 ton. Bu hedef, Rusya dışındaki nükleer yakıt tedarikini çeşitlendirmeye çalışan Batılı elektrik şirketlerinin arayışının sürdüğü bir dönemde, Orta Asya’nın en büyük uranyum üreticisini küresel sıralamada daha yukarıya taşıyabilir.

Üretimin Arkasındaki Teknoloji: Yerinde Liç

Navoiyuran, uranyumunun büyük kısmını yerinde liç (in-situ leaching, ISL) yöntemiyle üretiyor; bu yöntemde hafif asitli bir çözelti yeraltındaki cevher yataklarına pompalanarak uranyum yerinde çözündürülüyor, klasik açık ocak ya da yeraltı madenciliği kullanılmıyor. Şirketin en yeni ISL sahası Kızılkum’daki Kızılkök yatağı, Özbek sektör basınına göre Aralık 2024’teki pilot aşamadan Nisan 2026’da ticari üretime geçti ve on yılın sonuna kadar üretim artışı planlarının merkezinde yer alıyor. Navoiyuran, 2026 sonuna kadar 12 ayrı yatırım projesi planladığını da duyurdu, ancak bunların tümünü kamuoyuyla henüz paylaşmadı.

Nisan 2026 itibarıyla Navoiyuran, JORC standardına uygun 96.600 ton uranyum rezervi ve 53.900 ton ek maden kaynağı bildirdi; bu rakamlar, 2030 hedefine yakın bir üretimi on yılı aşan bir süre destekleyebilecek düzeyde. Ekim ayında Taşkent’teki bir madencilik forumunda dile getirilen bazı sektör tahminleri ise Özbekistan’ın toplam kaynak tabanını 139.000 tona yakın gösteriyor — bu fark, rezerv ve kaynak tahminlerinin sınıflandırma standardına ve kapsanan alana göre değişebildiğini, Navoiyuran’ın kendi JORC açıklamasıyla doğrudan kıyaslanamayacağını hatırlatıyor.

Üretim Zaten Yükselişteydi

2030 hedefinin arkasında birkaç yıllık istikrarlı bir artış var. Özbek ticaret basınına göre yıllık üretim 2024’te yaklaşık 5.200 tondan 2025’te yaklaşık 7.000 tona çıktı; bu da resmi materyallerin 2026 için verdiği 7.500 ton rakamıyla büyük ölçüde uyumlu, ancak kaynaklar arasında takvim yılı üretimi mi yoksa şirket mali yıl raporlaması mı ölçüldüğüne bağlı olarak küçük farklar var. Dünya Nükleer Birliği’nin (WNA) tarihsel tahminleri ise 2024 için Özbek üretimini daha düşük, yaklaşık 4.000 ton olarak gösteriyordu; bu da Kızılkök ve diğer ISL sahalarındaki artışın ne kadar hızlı olduğunu gösteriyor. Sektör yayınları Navoiyuran’ı dünyanın en büyük altı uranyum üreticisi arasında gösteriyor; listede Kazakistan’ın Kazatomprom’u, Kanada’nın Cameco’su ve büyük Namibya ile Avustralya operasyonları da bulunuyor.

Yabancı Ortaklar Devrede

Özbekistan, genişlemeyi finanse etmek için yabancı teknik ve finansal ortaklara yöneldi. Fransız nükleer grubu Orano, 2025’te Navoiyuran ile Özbek uranyum üretimini artırmayı amaçlayan bir anlaşma imzaladı; bu, Ukrayna’daki savaşın Rusya’ya bağlı yerleşik tedarik zincirlerini sarsmasından sonra Batılı ve Asyalı elektrik şirketlerinin Rusya dışı dönüşüm ve zenginleştirme hammaddesine doğrudan erişim arayışının bir parçası. Kazakistan’ın Kazatomprom’u ve Kanada’nın Cameco’su hâlâ küresel ölçekte en büyük iki üretici; her ikisi de son iki yılda genişleme planları açıkladı. Bu da Özbekistan’ın büyümesinin, piyasayı tek başına köklü biçimde değiştirmek yerine Rusya dışındaki üreticilerin daha geniş bir arz tepkisine katkı sunacağı anlamına geliyor.

Zamanlama Neden Önemli

Genişleme hedefi, küresel elektrik şirketlerinin ve yeni reaktör geliştiricilerinin güvenli, uzun vadeli uranyum tedarik sözleşmeleri aradığı bir dönemde geliyor; talep beklentileri, ABD’nin 9 Kasım’da inşaatına onay verdiği Xe-100 küçük modüler reaktör projesi gibi programlarla ve Urenco USA’nın ilk ticari LEU+ üretimi gibi zenginleştirme kapasitesi artışlarıyla destekleniyor. Diğer üretici ülkeler de paralel adımlar atıyor: Namibya’daki Bannerman Energy, Ekim ayında Etango uranyum madeni için nihai yatırım kararı aldı. Özbekistan’ın 2030 hedefine ulaşıp ulaşamayacağı; ISL sahalarına verilecek izinlerin sürmesine, Orano anlaşması gibi yabancı yatırım taahhütlerinin finanse edilmiş projelere dönüşmesine ve uranyum fiyatlarının Navoiyuran’ın işaret ettiği sermaye harcamalarını haklı çıkaracak kadar yüksek kalmasına bağlı olacak.

Kaynaklar

• President.uz, Navoiyuran’ın gelişim planlarına ilişkin resmi basın materyalleri, Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev tarafından incelenmiştir, Kasım 2026 başı — 2026 için 7.500 ton ve 2030 hedefi için 15.000 ton rakamlarının birincil kaynağı.
• Trend.az, “Uzbekistan plans to double uranium output to 15,000 tons by 2030,” Kasım 2026 — 2030 hedefinin bağımsız doğrulaması.
• UIMF 2026 (8. Özbekistan Uluslararası Madencilik ve Metaller Forumu), Ekim 2026 — alternatif ~139.000 tonluk kaynak tahmini ve 7.000 tonluk güncel üretim rakamı için.
• Kun.uz, “Orano and Navoiyuran sign agreement to boost uranium production in Uzbekistan,” Mart 2025 — yabancı ortaklık bağlamı için.
• Dünya Nükleer Birliği (WNA), Özbekistan ülke profili — tarihsel üretim kıyaslaması için.

Temsilî görsel. Fotoğraf: Nuclear Regulatory Commission from US, Public domain, via Wikimedia Commons — source