Bangladeş’in Rooppur 1. Ünitesi İlk Kritikliğe Ulaştı

Bangladeş’in Rusya yapımı ilk nükleer santrali olan Rooppur Nükleer Güç Santrali’nin 1. Ünitesi, 11 Ekim Pazar günü yerel saatle 15:34’te kendi kendini sürdüren bir zincirleme reaksiyona ulaştı. Santral yönetiminin resmi hesabından yapılan açıklamayla doğrulanan ve Rosatom’un kurumsal yayın organı Strana Rosatom’un da teyit ettiği bu gelişme, Güney Asya’nın bu yeni nükleer oyuncusunu 20 Kasım’da planlanan şebekeye güç verme hedefine bir adım daha yaklaştırdı.

Kritiklik, Bangladeş’in nükleer düzenleyici kurumunun üniteye ilk kontrollü zincirleme reaksiyonu başlatma onayı vermesinden üç gün sonra geldi. Söz konusu onay, reaktörün otomatik basınç tahliye emniyet valflerinde çıkan teknik bir sorun nedeniyle bir süre ertelenmişti. Düzenleyici kurumun başkanı, ünitenin şebekeye resmi olarak güç verebilmesi için hâlâ iki ek onayın gerekeceğini belirtmişti.

Kritiklikten ilk güce kadar hangi adımlar kaldı?

Kritikliğe ulaşmak, santralin elektrik üretmeye başladığı anlamına gelmiyor. Rosatom’un kendi proje takviminde, reaktör sistemlerinin tasarlandığı gibi çalıştığını doğrulamak için bir dizi test ve denetim öngörülüyor; bunu, reaktörün izlenip ayarlanabildiği en düşük kararlı çıkış seviyesi olan minimum kontrol edilebilir güçte çalıştırma aşaması takip edecek. Bu kontroller tamamlandıktan sonra operatörler, her test aşaması geçildiğinde şebekeye verilen gücü kademeli olarak artırarak 20 Kasım’da planlanan devreye almaya doğru ilerleyecek.

Santral yönetimi, bu gelişmeyi “Bangladeş’in teknolojik ilerlemesi ve enerji güvenliği için bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi ve tesisin, ithal ve yerli doğal gaza büyük ölçüde bağımlı bir elektrik sisteminin çeşitlendirilmesine yardımcı olacağını vurguladı. Rosatom ayrıca otomasyon iştirakinin, hem 1. hem de 2. Ünite’de süreç kontrol sistemlerinin kurulumunu tamamladığını, genel müdür Alexey Likhachev’in de kritiklikten önceki cuma günü Moskova’da Bangladeş Bilim ve Teknoloji Bakanı Fakir Mahbub Anam ile görüştüğünü duyurdu.

On yılı bulan bir inşaatın son evresi

Rooppur’un iki VVER-1200 basınçlı su reaktörünün temeli, Dakka ile Moskova arasında Şubat 2011’de imzalanan hükümetler arası anlaşmaya dayanıyor; bu anlaşma Aralık 2015’te 12,65 milyar dolarlık bir inşaat sözleşmesiyle resmileşti — Rosatom’un aldığı en büyük tekil ihracat siparişlerinden biri. Haziran 2016’da saha lisansı alındı, 1. Ünite’nin inşaatı Kasım 2017’de, 2. Ünite’nin inşaatı ise Temmuz 2018’de başladı. Her iki ünite de 60 yıllık bir ilk işletim ömrü için tasarlandı; bu süre 20 yıl daha uzatılabiliyor.

Proje son üç yılda art arda kilometre taşlarını geçti: sahaya ilk yakıt Ekim 2023’te geldi, türbin montajı hidrolik ve sıcak fonksiyonel testlerden önce Mart 2025’te tamamlandı, 1. Ünite’nin reaktör çekirdeğini oluşturan 163 yakıt demetinin yüklenmesi Mayıs 2026’da bitti. Ünite için işletme lisansı Bangladeş nükleer düzenleyicisi tarafından 16 Nisan 2026’da verilerek bu haftaki kritiklik aşamasından önceki son düzenleyici engel de aşıldı. Santral Dakka’ya yaklaşık 160 km uzaklıkta bulunuyor. Rosatom’un Türkiye’deki Akkuyu projesinde 1. Ünite’nin bu ay hidrolik testleri tamamlamasıyla benzer bir süreç yaşanmıştı; Çin’deki Tianwan sahasında da 7. Ünite şebekeye bağlanarak aynı aşamalardan geçmişti.

Gaza bağımlı bir şebeke neden yakından izliyor?

Rooppur’un devreye alınması, Bangladeş’in elektrik sisteminin gerçek bir baskı altında olduğu bir döneme denk geliyor. Centre for Policy Dialogue’un (CPD) Bangladeş Elektrik Geliştirme Kurulu verilerinden derlediği rakamlara göre, büyük bölümü ithal edilen doğal gaz hâlâ üretimin yaklaşık %40-45’ini oluşturuyor; bazı bağımsız analiz kuruluşları bu payı üretimde %60’a yakın gösteriyor. Azalan yerli rezervler ülkeyi daha fazla LNG ithalatına yöneltirken, Hürmüz Boğazı’ndaki kriz de tanker trafiğini aksatıyor: sektör tahminlerine göre Bangladeş’in 2025’teki LNG tedarikinin yaklaşık üçte ikisi bu boğazdan geçiyordu ve boğazdaki saldırılar yoğunlaştığı yaz aylarında kargo hacimleri sert biçimde düştü. Bu yıl elektrik açığı, 32 GW’lık şebekede zaman zaman talebin beşte birine yaklaşarak yoğun talep aylarında elektrik kesintilerine yol açtı.

Bu tablonun karşısında, Rooppur’un iki ünitede toplam yaklaşık 2.400 MW’lık kapasitesi, Bangladeş’in üretim portföyüne eklenecek gaz dışı en büyük kaynaklardan biri konumunda. Bu gelişme aynı zamanda Bangladeş’i, Rosatom’un ihraç ettiği VVER teknolojisini benimseyen ve benzer aşamalardan geçen ülkeler listesine, Türkiye ve Çin’in ardından ekliyor.

Sırada ne var?

Kısa vadeli takvim artık Rosatom’un kendi programına bağlı: kontrollü biçimde minimum güce çıkış, ek güvenlik testleri ve 20 Kasım civarında hedeflenen ilk şebeke bağlantısı. Bangladeşli yetkililer daha önce Aralık ayı sonuna kadar deneme amaçlı güç tedarikinin mümkün olabileceğini belirtmişti; ancak düzenleyiciler her aşamanın kendisinden öncekinin testlerini geçmesine bağlı olduğunu vurguluyor. İnşaatı 1. Ünite’den sekiz ay kadar geride olan 2. Ünite’nin de önümüzdeki yıl aynı kilometre taşlarından geçmesi bekleniyor.

Kaynaklar:

• World Nuclear News, “Bangladesh’s Rooppur 1 achieves criticality,” 12 Ekim 2026 — kritiklik zamanlaması, düzenleyici süreç, proje geçmişi, resmi açıklamalar.
• bdnews24, BAERA’nın 8 Ekim’deki ilk kritiklik onayına ilişkin haberi — düzenleyici gecikme ve kalan onay adımları.
• Centre for Policy Dialogue (CPD) / Bangladeş Elektrik Geliştirme Kurulu verileri, Ağustos 2026 — üretim karması rakamları.
• Zero Carbon Analytics ve IEEFA analizleri, 2026 — gazın üretimdeki payı, Hürmüz Boğazı üzerinden LNG ithalatındaki aksama, şebeke açığı rakamları.

Temsilî görsel. Fotoğraf: A.Savin, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons — source