İran, Hürmüz Boğazı’nı Yeniden Açmak İçin Yedi Günlük Plan Sundu

İran, yıl başlarında küresel deniz yoluyla petrol taşımacılığının beşte birini felç eden Hürmüz Boğazı kapanmasından bu yana ilk kez somut bir “yedi günlük” yeniden açılma yol haritası ortaya koydu. Dışişleri Bakanı Abbas Araghçi, planı bu hafta New York’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kulisinde ABD’li aracılara aktardı; görüşmelere yakın kaynaklara göre Katar bir kez daha arabuluculuk rolü üstlendi. Kapanma nedeniyle son işlem seanslarında varil başına 105-107 dolar bandına kadar yükselen Brent petrol, haberin ardından hareketlendi; piyasa katılımcıları gerçek bir açılma ihtimalini, Haziran ayında bir ay içinde çöken benzer bir anlaşmayla kıyaslayarak değerlendiriyor.

İran ne teklif ediyor, karşılığında ne istiyor?

Araghçi’nin aktardığı sıralamaya göre önce Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmalar duracak; ABD, İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını kaldıracak ve İran petrol satışlarına yönelik yaptırımlardan feragat edecek; dondurulmuş İran varlıkları serbest bırakılacak ve ancak bundan sonra, yedinci günün sonunda Hürmüz Boğazı ticari gemi trafiğine yeniden açılacak; ardından İran’ın nükleer programına dair görüşmeler yeniden başlayacak. Görüşmelere katılanlara göre Araghçi, “Belirli koşullar yerine getirilirse Hürmüz Boğazı yedinci günün sonunda açılacak ve görüşmeler yeniden başlayacak” dedi. Tahran’ın teklifi, hızlı bir anlaşmayı açıkça ABD’nin siyasi takvimiyle ilişkilendiriyor; yetkililer, böyle bir anlaşmanın Kasım ayındaki ara seçimler öncesinde Başkan Donald Trump’a bir kazanım sağlayabileceğini ima ediyor.

Washington’dan temkinli yanıt

Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bu teklifin bir “atılım” olarak nitelendirilmesine karşı çıktı; ABD’li müzakerecilerin, İran’ın nükleer programının aşamalı bir sıralama yerine tek bir paket halinde ve derhal ele alınmasını istediği, böylece Tahran’ın adım adım yapıyı reddettiği belirtiliyor. Hürmüz’ün yeniden açılmasında ilerleme olup olmayacağı sorulan Trump ise yalnızca “Bence çok iyi gideceğiz” dedi; ayrı bir açıklamasında ise, yüksek yakıt fiyatları ABD’li tüketicileri zorlasa da bir anlaşmayı aceleye getirmediğini söyledi. Trump ayrıca İran’ın “asla” nükleer silaha sahip olmasına izin verilmeyeceğini, bu tutumun seçim hesaplarından etkilenmediğini de vurguladı.

Artık günlerle değil aylarla ölçülen bir kapanma

Dünyada deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık beşte birinin geçtiği tek boğaz olan Hürmüz, bu hafta itibarıyla 200 günü aşkın bir süredir olağan ticari trafiğe fiilen kapalı durumda; gemiler yalnızca refakatli konvoylar halinde hareket edebiliyor ve geçiş hacimleri çatışma öncesi seviyelerin çok küçük bir kesrinde seyrediyor. Bu uzun süreli kesinti, Brent’in aylardır üç haneli rakamlarda seyretmesinin başlıca nedeni; bu durum dünya genelinde yakıt maliyetlerini yükseltiyor ve zaten kışa ortalamanın altında gaz stoklarıyla giren Avrupa da dahil olmak üzere enflasyonla mücadele eden merkez bankaları üzerindeki baskıyı artırıyor. Araghçi’nin teklifi, gerilimi kısa süreliğine yatıştırdıktan sonra yaklaşık bir ay içinde çöken 17 Haziran anlaşmasının yapısını andırıyor; bu emsal, tacirlerin ve diplomatların bu haftaki girişime neden temkinli yaklaştığını açıklıyor.

Kapalı bir boğazın yedi ayı, rakamlarla

Kapanmadan önce boğazdan günde ortalama 85 civarında gemi geçiyor, bu gemiler Asya, Avrupa ve ötesine giden ham petrol, kondensat ve LNG taşıyordu. Bağımsız gemi takip kuruluşlarının kayıtlarına göre bu rakam, en yoğun günlerde bile bir avuç refakatli konvoya, bu ayki bazı günlerde ise tek bir geçişe kadar geriledi. Sonuç, küresel enerji maliyetlerinin yapısal olarak yeniden fiyatlanması oldu: gösterge ham petrol, gerilim sertleşmeden önce Temmuz’da Brent’in dokunduğu yaklaşık 70 dolar seviyesinin epey üzerinde, geçtiğimiz yedi ayın büyük bölümünde varil başına 95 doların üzerinde seyretti; Avrupa gaz gösterge fiyatları da alıcıların ek kesintilere karşı korunma arayışıyla benzer bir yükseliş eğilimi izledi.

Ekonomik maliyet, bir varilin fiyatının ötesine de uzanıyor. Sigortacılar Körfez’den geçiş yapan tankerler için savaş riski primlerini keskin biçimde yükseltti, bazı gemi şirketleri önemli ek maliyet ve süre pahasına Ümit Burnu üzerinden rota değiştirdi, Körfez üreticileri ise mevcut oldukları her yerde alternatif ihracat koridorlarına yöneldi. Bu arka plan, ne kadar koşullu olursa olsun güvenilir bir yeniden açılma teklifinin daha uygulamaya konmadan bile piyasaları hareketlendirmesinin nedenlerinden biri — aynı zamanda tacirlerin bu haftaki tepkisinde şüpheciliğin iyimserlik kadar güçlü bir faktör olarak kalmaya devam etmesinin de nedeni.

Piyasa neden henüz bir açılmayı fiyatlamıyor

Enerji tacirleri teklifi, yakın bir çözümden çok gerçek ama kırılgan bir diplomatik açılım olarak değerlendiriyor. İran’ın öne sürdüğü koşullar — Lübnan dahil tam bir ateşkes, deniz ablukasının kaldırılması, yaptırımların hafifletilmesi ve varlıkların serbest bırakılması, bütün bunlar Hürmüz’den tek bir varil bile geçmeden önce — yalnızca Washington ve Tahran’ın değil, birden fazla başkentin onayını gerektiren yüksek bir eşiği temsil ediyor. Bu parçalar sırasıyla devreye girene kadar, boğazın kapalı kalması küresel referans fiyatları çatışma öncesi seviyelerin epey üzerinde tutmaya devam edecek; tıpkı bu yıl Suudi Arabistan’ı Doğu-Batı boru hattını yeniden devreye almaya zorlayan gerilimin başından beri olduğu gibi.

17 Haziran emsali, bu haftaki teklifin nasıl değerlendirildiği konusunda özellikle belirleyici bir gölge düşürüyor. O anlaşma da aşamalı ilerlemişti, o da piyasa moralini kısa süreliğine yükseltmişti ve o da bir taraf diğerinin sıralamaya uymadığını düşündüğü anda, yaklaşık bir ay içinde çökmüştü. Görüşmelere yakın diplomatlar, temel anlaşmazlığın o günden bu yana değişmediğini söylüyor: İran, boğazı yeniden açmadan veya nükleer programını görüşmeden önce yaptırımların hafifletilmesini ve ateşkesin garanti altına alınmasını istiyor; ABD ise herhangi bir baskıyı gevşetmeden önce nükleer dosyada denetlenebilir ve önden yüklenmiş taahhütler talep ediyor. Bu açığı kapatmak — yedi günlük mekanizmanın kendisi değil — bu teklifin selefinden daha iyi bir kaderi olup olmayacağını belirleyecek asıl unsur.

Kaynaklar

• Al Jazeera, “What’s in Iran’s seven-day plan to reopen the Strait of Hormuz?” 25 Eylül 2026
• CNBC, “US-Iran-Trump Hormuz,” 25 Eylül 2026
• CBS News, “Iran War Updates: Tehran proposes 7-day plan to reopen Strait of Hormuz,” 25 Eylül 2026

Temsilî görsel. Fotoğraf: NASA Johnson Space Center, Public domain, via Wikimedia Commons — source