General Matter, Paducah’taki Uranyum Zenginleştirme Tesisi İçin İlk NRC Lisans Başvurusunu Yaptı

ABD merkezli nükleer yakıt girişimi General Matter, Kentucky’deki eski Paducah Gazlı Difüzyon Tesisi sahasında kuracağı ticari uranyum zenginleştirme tesisi için 28 Eylül’de ABD Nükleer Düzenleme Kurumu’na (NRC) ilk lisans başvurusunu yaptığını duyurdu. Peter Thiel’in Founders Fund’ı tarafından desteklenen şirket, bu başvuruyu ülkenin onlarca yıl sonra ilk yerli sahipli ticari zenginleştirme tesisine giden yolda kritik bir adım olarak nitelendiriyor.

1.000 sayfayı aşan başvuru dosyası

10 CFR Part 70 kapsamında yapılan ve 1.000 sayfayı aşan başvuru; entegre güvenlik analizini, çevresel etki raporunu, yangın tehlikesi analizini, tesis kapatma fonu planını, fiziksel güvenlik protokollerini ve acil durum müdahale planlarını içeriyor. General Matter lisanslama sürecini ikiye böldü: bu hafta sunulan başvuru yalnızca düşük zenginlikte uranyum (LEU) ve LEU+ üretimini kapsıyor. Çoğu yeni nesil küçük modüler reaktörün (SMR) ihtiyaç duyduğu yüksek tahlilli düşük zenginlikte uranyum (HALEU) için ayrı bir başvurunun 2027’de yapılması planlanıyor. Şirket yetkilileri, başvuruyu ikiye bölmenin inşaat ve ilk lisanslama sürecini hızlandırmayı amaçladığını belirtiyor.

Neden Paducah, neden şimdi?

Tesis, Soğuk Savaş döneminden kalma ve ABD Enerji Bakanlığı’nın (DOE) General Matter’a kiraladığı yaklaşık 100 dönümlük Paducah sahasında kurulacak. Lisans kararı beklenirken saha hazırlığı — arazi temizliği, zemin iyileştirmesi ve altyapı çalışmaları — zaten başlamış durumda. Şirket, on yılın sonuna kadar ticari ölçekte zenginleştirmeye ulaşmayı hedeflediğini açıkladı.

General Matter, DOE’nin Ekim 2024’te yerli HALEU tedarik zincirini kurmak için seçtiği dört şirketten biri; diğerleri American Centrifuge Operating ve Orano Federal Services. Bakanlık, kilometre taşına dayalı görev emirleri yoluyla on yıl boyunca şirkete 900 milyon dolar taahhüt etti. Bu adımlar, ABD elektrik şirketlerinin Rusya’nın Rosatom’undan zenginleştirilmiş uranyum alımını aşamalı olarak sona erdiren 2024 tarihli yasanın ardından geldi — Rosatom yıllardır hem HALEU hem de sıradan LEU’da dünyanın önde gelen tedarikçisiydi. Eski SpaceX mühendisi Scott Nolan tarafından 2024’te kurulan General Matter, Thiel’in liderliğindeki turda 50 milyon dolar topladı ve Thiel şirketin yönetim kuruluna katıldı. Şirket başvuruyu duyururken şu açıklamayı yaptı: “On yılın sonuna kadar ticari ölçekte uranyum zenginleştireceğiz. Şebekemizin yaklaşık yüzde 20’sini besleyen nükleer yakıt için düşman ülkelere bağımlılığa son vereceğiz.”

Yakıt döngüsündeki boşluk

Nükleer yakıt ABD elektriğinin yaklaşık beşte birini karşılıyor, ancak bunun arkasındaki zenginleştirme işinin neredeyse tamamı ülke dışında yapılıyor. ABD topraklarında faaliyet gösteren tek ticari zenginleştirme tesisi olan Urenco USA’nın New Mexico’daki tesisi çoğunluk hissesiyle yabancı sahipliğinde. Hiçbir ABD şirketi şu ana kadar ticari bir HALEU lisansına sahip olmadı; bu yüzden elektrik şirketleri ve reaktör geliştiricileri, yerli bir HALEU endüstrisi sıfırdan kurulurken Rus malzemesine ya da sınırlı devlet tedarikine bağımlı kalmak zorunda kaldı.

Bu boşluk, DOE ve NRC’nin HALEU yakıtı gerektiren ve çoğunun henüz yerli tedarikçisi bulunmayan ileri reaktörler için yeni lisansları değerlendirmesiyle daha da önem kazanıyor. General Matter’ın Paducah başvurusu, ABD’nin yurt dışındaki madenlerden uranyum tedarikini güvence altına almaya yönelik ayrı adımlarla birlikte, yakıt döngüsünü baştan sona yeniden inşa etme çabasının bir parçası — bu yıl Nijer’de imzalanan uranyum madenciliği anlaşmasında ve Three Mile Island’ın kalan ünitesinin yeniden devreye alınmasına ilişkin NRC incelemesinde de görülen bir eğilim. Kritik mineral tedarik zincirlerinde de benzer bir yerlileştirme çabası sürüyor; konuyu nadir toprak elementlerinin enerji ve savunma açısından önemini incelediğimiz yazımızda ele almıştık.

Kaynaklar

• General Matter, “Filed,” şirket duyurusu, 28 Eylül 2026 — başvuru detayları ve şirket açıklaması.
• World Nuclear News, “General Matter submits licence application for enrichment plant,” 29 Eylül 2026 — düzenleyici ve proje detayları.
• Nuclear Engineering International — saha ve DOE kira anlaşması arka planı.
• ANS Nuclear Newswire — DOE HALEU destek programı arka planı.

Temsilî görsel. Fotoğraf: Nuclear Regulatory Commission from US, Public domain, via Wikimedia Commons — source