Birleşik Krallık, COP31’de Kirletici Sektörlere Küresel Vergi İçin Baskı Yapıyor

Birleşik Krallık, COP31’de Kirletici Sektörlere Küresel Vergi İçin Baskı Yapıyor
Özet bulunamadı.

Birleşik Krallık, Türkiye’nin Antalya kentinde düzenlenen COP31 iklim zirvesinde diğer hükümetleri, gelişmekte olan ülkelerdeki iklim programlarına ayrılacak gelirle dünya çapında kirletici sektörlere küçük vergiler (levy) uygulanması önerisini desteklemeye çağırıyor. Bloomberg News, gördüğü bir taslak bildiriye atıfla öneriyi Salı günü haberleştirdi; bu sırada Antalya’daki müzakereciler, zirvenin Cuma günü sona ermesi planlanan yoğun son haftasında çalışmalarını sürdürüyordu.

Birleşik Krallık ne istiyor

Delegeler arasında dolaşan taslak bildiri, belirli sektörleri adlandırmıyor veya vergi oranları belirlemiyor; Bloomberg’in aktardığı metne göre sadece “mevcut kamu ve özel finansman kaynaklarını tamamlayacak yenilikçi yaklaşımlar”dan bahsediyor. Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham, öneriyi zirvede bizzat dile getirerek “Britanya taahhütlerinin arkasında duracak” dedi. Birleşik Krallık hükümeti geçen hafta, mevcut dönem için 6 milyar sterlinlik Uluslararası İklim Finansmanı taahhüdünde bulunduğunu, bunun üzerine de Birleşik Krallık destekli iklim ve doğa-pozitif yatırımlarda ek 6,7 milyar sterlin bulunduğunu açıklamıştı.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres da aynı zirveyi, ilişkili ama farklı bir öneriyi desteklemek için kullandı: fosil yakıt şirketlerinin kârlarına yönelik bir “windfall” (olağanüstü kâr) vergisi. Guterres, “Fosil yakıt olağanüstü kârlarını vergilendirmek bütün bunların finansmanına yardımcı olabilir — ve aileleri gelecek fiyat şokundan koruyabilir” dedi; öneriyi bu yıl yüksek enerji fiyatlarının hanelere getirdiği geçim maliyeti baskısına bağladı.

Neden şimdi ve neden Birleşik Krallık

Londra’nın bu girişimi, 2027’de G20 dönem başkanlığını üstlenmeye hazırlandığı bir dönemde geliyor; bu da Birleşik Krallık’a, COP31 öneriyi kabul etmese bile vergi fikrini canlı tutabileceği ikinci ve daha görünür bir platform sağlıyor. Bir COP’ta ivme kazanamayan iklim finansmanı mekanizmaları, zaman zaman G20 veya başka forumlarda yeniden gündeme gelmiş; İngiliz yetkililer de Antalya’nın sadece açılış hamlesi olduğunu, son girişim olmadığını açıkça belirtiyor. Ayrıca Burnham, Antalya zirvesini, Birleşik Krallık yetkililerinin dünyanın ilk iklim güvenliği özel temsilciliği olarak tanımladığı makamın kurulduğunu açıklamak için de kullandı; bu da Londra’nın, böyle bir şemayı muhtemelen finanse edecek petrol ve gaz vergilerine doğrudan sınırlı bir maruziyeti olsa bile, iklim finansmanında gündem belirleyici bir konum edinme çabasını gösteriyor.

Ev sahibinin önceliğinde hâlâ anlaşmadan uzak bir zirve

9-20 Kasım tarihleri arasında düzenlenen Antalya konferansı, yaklaşık 92.000 katılımcı çekerek kayıtlara geçen en büyük COP zirvesi oldu. Zirvenin Cuma günü sona ermesi planlanırken, müzakereciler birçok cephede hâlâ bölünmüş durumda; görüşmelerden gelen haberler, ev sahibi ülke Türkiye için bir öncelik olan küresel elektrifikasyon taahhüdü konusunda anlaşma olmadan COP31’in sona erebileceğini gösteriyor — bu arada tartışılan taslak metinde “küçük vergiler” ifadesi yaşamını sürdürüyor. Bu ayrışma, tanıdık bir COP dinamiğini ortaya koyuyor: zengin ülkelere nispeten az siyasi maliyet getiren finansman mekanizmaları ilerleyebilirken, şebeke elektrifikasyonu gibi bağlayıcı hedefler takılıp kalabiliyor.

Bir vergi gerçekte neyi aşması gerekir

“Kirletici sektörlere” yönelik herhangi bir küresel vergi, benzer önerileri yıllarca durduran aynı engellerle karşılaşacak: hangi sektörlerin kirletici sayılacağı konusunda anlaşma, gelirin nasıl toplanıp dağıtılacağı ve ABD, Çin ve Körfez petrol üreticileri gibi büyük emisyon kaynaklarının dışarıda kalmak yerine katılıp katılmayacağı. Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün aynı kavramın daha dar, sektöre özgü bir versiyonu olan küresel gemicilik vergisi konusunda uzun süredir devam eden ve hâlâ çözülmemiş çabası, sektöre özgü bir vergi geniş çapta ilan edilmiş destek bulsa bile bu mekanizmaların ne kadar yavaş ilerleyebildiğini gösteriyor. 39 ülkenin 2050’ye kadar küresel nükleer kapasiteyi üç katına çıkarma yönünde COP31’de verdiği ayrı taahhüt, zirvenin bu yıl bağlayıcı görünümlü bazı taahhütler üretebildiğini gösteriyor — ancak tek bir teknolojiye yönelik kapasite taahhüdünün aksine, sektörler arası bir finansman vergisi, kirletici faaliyeti katılımcı olmayan ülkelere kaydırmamak için neredeyse evrensel bir katılım gerektiriyor.

Kaynaklar

  • Oilprice.com, “UK Pushes for Global Levies on Polluting Industries”, 17 Kasım 2026 — taslak bildiri dili, Burnham ve Guterres alıntıları, Birleşik Krallık’ın G20 takvimi. oilprice.com (Bloomberg News’e atfen)
  • Birleşik Krallık Hükümeti, “The UK stands ready to engage constructively with all parties and expects COP31 to be a moment of delivery” — Uluslararası İklim Finansmanı taahhütlerine ilişkin resmî açıklama. gov.uk
  • Carbon Pulse, Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham’ın COP31 açıklamalarına, iklim güvenliği özel temsilciliği dahil, ilişkin haberi — Burnham’ın zirvedeki rolünün bağımsız teyidi.

Temsilî görsel. Fotoğraf: Ermell, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons — source

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Benzer Yazılar