Belçika’nın Nükleer Devralma Görüşmelerinde Yeni Son Tarih: 12 Aralık
Belçika hükümeti, Fransız enerji şirketi Engie ve onun Belçika yan kuruluşu Electrabel, ülkenin yedi nükleer reaktörünü kapsayan devlet devralma görüşmelerinde ana koşulların kabul edileceği tarihi 12 Aralık’a kadar uzattı. World Nuclear News’in 5 Kasım’da aktardığı ortak açıklamaya göre taraflar, işlemin değerlemesi konusunda ‘önemli farklılıkların’ sürdüğünü belirtti. Böylece görüşme takvimi art arda ikinci kez kaydı; kapsamda reaktörlerin personeli, bağlı şirketleri, varlıkları ve devreden çıkarma yükümlülükleri de yer alıyor.
Art arda ikinci erteleme
Belçika ile Engie, devletin Engie ve Electrabel’e ait nükleer faaliyetleri satın alması olasılığına yönelik münhasır görüşmelerin yolunu açan niyet mektubunu 30 Nisan 2026’da imzalamıştı. Taraflar başlangıçta ana ticari koşulları 1 Ekim 2026’ya kadar netleştirmeyi hedefliyordu. Bu tarih önce 4 Kasım’a kaydı, şimdi ise yeniden ertelendi. Ortak açıklamada taraflar ilerleme kaydedildiği ancak ‘özellikle işlemin değerlemesine ilişkin önemli farklılıkların’ sürdüğü belirtilerek, bu farkı kapatmak için kendilerine ‘en fazla bir ay ek süre’ tanındığı ifade edildi.
Belçika devleti ne satın almayı değerlendiriyor?
Anlaşmanın kapsamı geniş: Doel ve Tihange sahalarındaki yedi reaktörün tamamı, Electrabel’in nükleer personeli, bağlı şirketleri ile bunlara ait varlık ve yükümlülükler — kapatılan ünitelerin sökülmesi ve devreden çıkarılması yükümlülüğü dahil — görüşme masasında. Yedi reaktörden sadece ikisi şu an elektrik üretiyor: Doel 4, uzun süreli işletme kapsamlı bakımının ardından 8 Ekim’de yeniden devreye girdi; Tihange 3 ise 10 Temmuz’da yeniden başlatıldı. Bu iki ünite, Belçika ile Engie arasında ayrıca imzalanan ve işletmeyi 2035’e kadar uzatan 10 yıllık lisans uzatma anlaşması kapsamında çalışıyor. Diğer beş ünite ise kapalı: Doel 1 (Şubat 2025’te emekliye ayrıldı), Doel 2 (Aralık’ta 50 yıllık işletmenin ardından şebekeden ayrıldı), Doel 3 (Eylül 2022’de kapatıldı), Tihange 1 (30 Eylül 2025’te şebeke bağlantısı kesildi) ve Tihange 2 (Ocak 2023’te kapatıldı). Kapalı ünitelerdeki sökme ve devreden çıkarma çalışmalarının, mülkiyet görüşmeleri sürdüğü sürece askıda olduğu bildiriliyor.
Lisans uzatımı ile mülkiyet devri birbirinden ayrı konular
Burada birbirine karıştırılmaya müsait iki farklı süreci ayırmak gerekiyor. Doel 4 ve Tihange 3 için 10 yıllık lisans uzatımı çoktan kabul edildi ve bu iki reaktörün yeniden işletmeye alınmasının nedeni budur. Şu anda sürdürülen görüşme ise daha büyük ve ayrı bir konu: Belçika devletinin, reaktörleri yalnızca lisanslı tutmak yerine Engie ve Electrabel’in nükleer iş kolunun tamamını satın alıp almayacağı. Ana koşullarda anlaşmaya varılması, kapalı beş reaktörden hiçbirini otomatik olarak yeniden devreye almayacak; bunun yerine filonun mülkiyetinin ve kontrolünün bundan sonra kime ait olacağını ve hangi finansal koşullarla olacağını belirleyecek.
Belçika’nın nükleer çıkış politikasındaki geniş dönüşümün parçası
Görüşmeler, Belçika’da sert bir politika değişikliğinin ardından geliyor. 2003 tarihli yasa nükleer enerjiden tam çıkışı zorunlu kılıyordu; ancak Mayıs 2025’te Belçika parlamentosu büyük bir çoğunlukla bu yasayı yürürlükten kaldırarak hem lisans uzatımlarının hem de şimdiki olası devlet devralmasının yolunu açtı. Belçika, nükleer filosunun mülkiyetini ve işletme ömrünü yeniden gözden geçiren tek ülke değil: Çek enerji şirketi KHNP, Dukovany’deki yeni reaktörler için inşaat çalışmalarına ilişkin Daewoo-Doosan konsorsiyumuyla sürdürdüğü görüşmeleri sonlandırdı; Fransız EDF ise mevcut filosunu, Mitsubishi Heavy Industries’in Cruas santraline yedek buhar jeneratörü teslimatı gibi tedarik zinciri hamleleriyle çalışır tutuyor. Avrupa genelinde hükümetler ve enerji şirketleri, nükleer enerjiye bağımlılığın yeniden arttığı bir dönemde bu varlıkların kimde kalacağını ve nasıl finanse edileceğini müzakere ediyor.
Anlaşma 12 Aralık’a kadar sağlanamazsa ne olur?
Ortak açıklama, 12 Aralık’ı açık uçlu bir uzatma değil, kesin bir sınır olarak sunuyor — ‘en fazla bir ay ek süre’ ifadesi, tarafların bu görüşme turunu sınırına yaklaşmış olarak gördüğünü düşündürüyor. Taraflardan hiçbiri bu tarihe kadar ana koşullarda anlaşma sağlanamazsa ne olacağını açıklamadı: görüşmelerin sona mı ereceği, yeniden mi uzatılacağı, yoksa tamamen farklı bir yapıya mı evrileceği belirsiz. Asıl anlaşmazlık konusu olan değerleme de, biri işletmede ikisi faal üç farklı durumdaki reaktörleri (ikisi işletmede, beşi kapalı) kapsayan, her birinin farklı devreden çıkarma yükümlülüğü ve kalıntı değeri taşıdığı bir müzakerede kapatılması en zor fark.
Kaynaklar
- World Nuclear News, ‘Belgian nuclear power plant negotiations extended,’ 5 Kasım 2026 — yeni 12 Aralık son tarihi, değerleme anlaşmazlığı, 30 Nisan tarihli niyet mektubu ve yedi reaktörün durumu için.
- World Nuclear News ve Brussels Times’ın Belçika’nın 2003 tarihli nükleer çıkış yasası, 2025’teki yürürlükten kaldırılması ve Doel 4/Tihange 3 lisans uzatımına ilişkin önceki haberleri.
Temsilî görsel. Fotoğraf: Christian David, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons — source
