IEA: 2026 Enerji Krizi Küresel Nükleer Geri Dönüşü Güçlendiriyor
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), büyük ölçüde Orta Doğu’daki savaştan ve Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğinin kesintiye uğramasından kaynaklanan 2026 enerji krizinin, dünya çapında nükleer enerjiye yeniden dönüşü hızlandırdığını açıkladı. Perşembe günü yayımlanan amiral gemisi raporu World Energy Outlook 2026‘da Paris merkezli kurum, çatışmanın başlangıcından bu yana Körfez’deki birikimli arz kaybını 2,8 milyar varil petrol ve 60 milyar metreküp doğalgaz olarak tahmin ediyor ve hükümetlerin buna tedarikçi çeşitlendirmesi, yerli kaynaklara yönelme ve elektrifikasyonu hızlandırma yoluyla karşılık verdiğini belirtiyor — IEA’ya göre bu eğilimlerden en çok güneş enerjisi ve nükleer enerji faydalanacak, tıpkı Suudi Arabistan’ın Asyalı alıcılarla stratejik bağlarını yeniden kurarken elde ettiği kazanımlar gibi.
90 gigavata yakın inşa halinde kapasite
IEA, 2026 yılı ortası itibarıyla dünya çapında inşa halindeki nükleer kapasiteyi yaklaşık 90 gigavat olarak hesaplıyor; bu, 35 yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesi. 50’den fazla ülke artık küçük modüler reaktörler (SMR) dahil nükleer plan veya hedeflere sahip. Nükleer enerji şu anda küresel elektriğin yaklaşık %9’unu sağlıyor. Ajans bu değişimi yakalamak için bu yılki rapora iki yeni senaryo ekledi — Ek Tepki Senaryosu ve Düşük Hürmüz Senaryosu — ve mevcut üç senaryonun tümünde nükleer projeksiyonlarını yukarı revize etti; artışın büyük kısmı Çin ve ABD’de yoğunlaşıyor.
Mevcut Politikalar Senaryosu’na göre küresel nükleer kapasitenin 2024’teki 420 gigavat-elektrikten (GWe) 2035’te 583 GWe’ye, 2050’de ise 825 GWe’ye çıkması bekleniyor; bu rakam, geçen yılın raporunda 2050 için öngörülen 728 GWe’nin oldukça üzerinde. Beyan Edilen Politikalar Senaryosu’nda da benzer bir patika izlenerek 2035’te 592 GWe, 2050’de 886 GWe’ye ulaşılması öngörülüyor — bu da önceki 728 GWe tahmininin üzerinde. 2050’ye Kadar Net Sıfır Senaryosu’nda ise kapasitenin 2035’te 734 GWe’ye, yüzyılın ortasında 1.203 GWe’ye çıkması gerekiyor; önceki tahmin 1.079 GWe idi — üç senaryo arasında bu yılki ve geçen yılki projeksiyonlar arasındaki en büyük fark burada görülüyor.
“1970’lerin bir yankısı”
IEA raporunda “1970’lerin bir yankısı olarak, 2026 krizi nükleer enerjinin geri dönüşünü güçlendirmeye hazırlanıyor” ifadesini kullandı; bu benzetme, birçok ülkeyi büyük nükleer santral yatırımlarına yönelten petrol şoklarına gönderme yapıyor. IEA İcra Direktörü Fatih Birol, Hürmüz krizini “sisteme büyük bir şok” olarak tanımladı ve krizden önceki enerji dünyasına dönüşün artık inandırıcı bir yolu olmadığını söyledi; bu görüş, ajansın kendi Körfez arz kaybı verileriyle ve Hürmüz Boğazı’na uzun süredir atfedilen stratejik darboğaz riskiyle örtüşüyor. Irak ve diğer Körfez üreticileri bu yıl üretimlerini artırmış olsa da deniz taşımacılığındaki kesinti sürüyor; ancak IEA’nın daha genel vurgusu, krizin enerji güvenliğini ithalatçı ülkelerin politika gündeminin en üstüne yeniden taşıdığı yönünde.
Nükleer sektörünün kendi çatı örgütü ise gelişmeyi farklı çerçeveledi. Dünya Nükleer Birliği (WNA) Genel Direktörü Sama Bilbao y León, “Nükleer, geri dönüş yapan bir teknoloji değil” dedi ve asıl değişimin, politika yapıcıların nükleer enerjinin uzun süredir sunduğu değere nihayet uyum sağlamasında olduğunu savundu. WNA, nükleerin dünyanın düşük karbonlu elektriğinin çeyreğini sağladığını ve küresel üretimin geçen yıl yeni bir rekor kırdığını belirtiyor. Bu çerçeveleme, bu yılki diğer momentum işaretleriyle de örtüşüyor; bunlardan biri de COP31’de 39 ülkenin 2050’ye kadar küresel nükleer kapasiteyi üçe katlama taahhüdüne destek vermesi.
Yukarı revizyonlar nerede yoğunlaşıyor
IEA, nükleer tahminlerindeki artışın büyük kısmını reaktör eklemede ve mevcut filoların ömrünü uzatmada en hızlı adım atan iki ülke olan Çin ve ABD’ye bağlıyor. Her iki ülke, ajansın daha geniş argümanının da merkezinde yer alıyor: bir bölgedeki kesinti, enerji ithal eden ekonomileri her yerde, krizin geçmesini beklemek yerine yerli ve düşük karbonlu kapasiteyle risklerini azaltmaya yöneltiyor. Ajans kendi üyeleri arasındaki görüş ayrılığını da not ediyor — bazı IEA üyesi ülkeler nükleer enerjiye enerji karmalarında hiçbir rol görmüyor; ajans bu tutuma “tam saygı” gösterdiğini belirterek tanımladığı geri dönüşün evrensel değil, dengesiz bir nitelik taşıdığını vurguluyor.
Kaynaklar
- Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), “A new era for nuclear energy beckons as projects, policies and investments increase” ve World Energy Outlook 2026, 19 Kasım 2026 — inşa halindeki kapasite rakamları, senaryo projeksiyonları ve 2,8 milyar varil/60 milyar m³ Körfez arz kaybı tahmini.
- World Nuclear News, “Energy crisis reinforces comeback of nuclear power, says IEA,” 19 Kasım 2026 — rapor özeti ve Fatih Birol alıntıları.
- Dünya Nükleer Birliği (WNA), WNN raporuna eşlik eden açıklama, 19 Kasım 2026 — Sama Bilbao y León alıntısı ve düşük karbonlu üretim payı.
Temsilî görsel. Fotoğraf: Nuclear Regulatory Commission, Public domain, via Wikimedia Commons — source