NRC, Dow’un Teksas’taki Dört Üniteli Xe-100 Reaktör Santraline İnşaat İzni Verdi

ABD Nükleer Düzenleme Kurumu (NRC), kimya şirketi Dow’un Teksas’taki Seadrift tesisinde kurulacak dört üniteli küçük modüler reaktör (SMR) santraline inşaat izni verdi. 9 Kasım’da açıklanan kararla NRC, yaklaşık 60 yıl sonra ilk kez yüksek sıcaklıklı gazla soğutulan bir reaktör (HTGR) tasarımına inşaat onayı verdi. İzin, Dow’un bağlı şirketi Long Mott Energy’ye ve X-energy tarafından geliştirilen dört adet Xe-100 reaktörüne ait; NRC, başvuruyu kendi belirlediği 18 aylık inceleme takviminde tamamladığını duyurdu.

60 Yıldır Lisanslanmamış Bir Reaktör Teknolojisi

NRC’nin 9 Kasım tarihli açıklamasına göre Long Mott izni, kurumun HTGR tasarımına verdiği ilk onay ve ABD’de yaklaşık altı yıldır bu reaktör sınıfına verilmiş ilk inşaat izni niteliğinde. Kurum ayrıca başvuruyla birlikte üç ayrı “ilk”i daha kayda geçirdi: çok üniteli bir ileri reaktör tesisine verilen ilk onay, çakıl yataklı (pebble-bed) reaktör çekirdeğine verilen ilk onay ve periyodik durdurma yerine sürekli, çalışır haldeyken yakıt ikmali yapılabilen bir tasarıma verilen ilk onay.

NRC, projenin güvenlik değerlendirme raporunu kendi takviminden bir ay önce, Ekim ayında tamamladığını; Mayıs ayında ise çevresel etki değerlendirmesini ve “önemli olumsuz etki bulunmadığı” kararını yayımladığını belirtti. Long Mott Energy başvurusunu Mart 2025’te yapmış, NRC de başvuruyu iki ay sonra incelemeye almıştı. NRC Başkanı Ho K. Nieh, kurumun açıklamasında incelemenin “18 aylık takvime uyarak, öngörülebilir sürelerde titiz güvenlik incelemeleri yapabildiğimizi kanıtladığını” söyledi. NRC, bunun bu yıl verdiği üçüncü ileri reaktör inşaat izni olduğunu da belirtti.

Sadece Elektrik İçin Değil, Buhar İçin Dört Reaktör

Xe-100, X-energy’nin geliştirdiği çakıl yataklı bir HTGR tasarımı; klasik yakıt çubukları yerine bilardo topu büyüklüğünde grafit “çakıllar” içine gömülü TRISO kaplamalı yakıt parçacıkları kullanıyor ve soğutucu olarak su yerine helyum gazından yararlanıyor. Sektör yayını World Nuclear News’in proje belgelerine dayandırdığı haberine göre, Long Mott’taki dört ünitenin her biri yaklaşık 80 MWe elektrik ve 200 MWt ısıl güce sahip olacak; toplam elektrik kapasitesi yaklaşık 320 MWe seviyesinde kalacak. Aynı habere göre tesis esas olarak Dow’un bitişiğindeki Seadrift petrokimya tesisine yüksek sıcaklıklı buhar ve proses ısısı sağlamak üzere tasarlandı; fazla elektrik ise şebekeye verilecek. Düzenleyicilerin, santral için öngördüğü acil durum planlama bölgesinin yalnızca yaklaşık 400 metre olması bekleniyor — klasik hafif su reaktörleri çevresinde belirlenen ortalama 16 kilometrelik bölgenin oldukça altında bir rakam.

Dow, projeyi sahadaki yaşlanan üretim ve proses ısısı varlıklarını, şirketin ifadesiyle 60 yıla kadar çıkabilecek bir tasarım ömrüne sahip daha düşük emisyonlu bir kaynakla değiştirme planı olarak tanımlıyor. World Nuclear News’in aktardığına göre X-energy CEO’su Clay Sell, iznin “Xe düzenleyici yaklaşımının bir kez daha doğrulanması” olduğunu söyledi ve NRC’nin lisanslama reformlarının incelemenin takvimden önce bitmesini sağladığını belirtti.

İnşaat İzni, İşletme Lisansı Değil

NRC, Salı günkü onayın yalnızca inşaatı kapsadığını açıkça belirtti. Long Mott Energy’nin dört reaktörden herhangi birine yakıt yükleyebilmesi ya da işletmeye alabilmesi için ayrı bir işletme lisansı başvurusu yapması ve bunu da kendi güvenlik ve çevresel incelemesinden geçirerek alması gerekiyor; bu süreç genellikle yıllar sürüyor. Dow henüz santralin inşasına yönelik nihai bir karar da almadı. World Nuclear News’e göre Dow’un enerji ve iklimden sorumlu iş birimi başkan yardımcısı Edward Stones, izni “NRC’nin yürüttüğü titiz, kapsamlı ve etkin incelemenin bir kanıtı” olarak değerlendirirken, şirketin ilerlemeden önce projenin rekabetçiliğini, uygulanabilirliğini ve sermaye maliyetini değerlendireceğini söyledi; ön yatırım kararının 2027’de ele alınması bekleniyor. Dow ilerlerse inşaatın bu on yılın sonlarına doğru başlayabileceği, devreye almanın ise 2030’ların başında hedeflendiği aktarıldı.

ABD’nin İleri Reaktör Bahsinin Bir Parçası

Long Mott, veri merkezleri ve sanayi tesisleri için düşük karbonlu, kesintisiz elektrik ve ısı arayan ABD’nin küçük modüler ve ileri reaktörleri ticarileştirme çabasının bir parçası; bu çabaya ABD Enerji Bakanlığı’nın X-energy’nin Xe-100 geliştirmesini de destekleyen İleri Reaktör Gösterim Programı aracılığıyla federal destek sağlanıyor. X-energy benzer projeleri başka yerlerde de sürdürüyor: şirket, Indiana’da kapatılan bir kömür santrali sahasında 960 MW’lık bir Xe-100 filosu için Amazon ve American Electric Power ile çalışıyor; TheDailyEnergy bu projeyi daha önce haberleştirmişti. Seadrift projesi de bundan önce ayrı bir NRC aşamasını, nihai güvenlik değerlendirme raporunun tamamlanmasını geçmişti; bu gelişmeyi TheDailyEnergy 8 Kasım’da duyurmuştu.

Türkiye’nin kendi nükleer programı farklı bir teknolojiye, Rusya menşeli VVER tipi büyük basınçlı su reaktörlerine dayanıyor; Mersin’deki Akkuyu’da dördüncü ve son ünitenin türbin temeli de bu ayın başında tamamlanmıştı. Yine de Seadrift’teki izin, farklı reaktör tipleri — büyük VVER’lerden Xe-100 gibi küçük çakıl yataklı tasarımlara — üzerinden paralel bir küresel nükleer canlanmanın sürdüğünü gösteriyor. Ayrıca ABD’nin nükleer yakıt tedarik zincirine verdiği destek de sürüyor; Westinghouse geçen ay yeni bir ABD nükleer yakıt tesisine 1 milyar dolar yatıracağını açıklamıştı.

Kaynaklar

• ABD Nükleer Düzenleme Kurumu (NRC), 26-083 sayılı basın açıklaması, “NRC Issues First High-Temperature Gas-Cooled Reactor Construction Permit in Nearly 60 Years,” 9 Kasım 2026 — izin kararı, inceleme takvimi ve NRC Başkanı’nın açıklaması için birincil kaynak. nrc.gov
• World Nuclear News, “US issues landmark construction permit for Texas SMR plant,” 10 Kasım 2026 — reaktör kapasitesi, acil durum bölgesi karşılaştırması ve şirket açıklamaları için bağımsız sektör kaynağı. world-nuclear-news.org
• TheDailyEnergy.com, “NRC, Dow’un Teksas’taki SMR Projesi İçin Nihai Güvenlik İncelemesini Tamamladı,” 8 Kasım 2026 — önceki düzenleyici aşama için arka plan.

Temsilî görsel. Fotoğraf: Nuclear Regulatory Commission, Public domain, via Wikimedia Commons — source