Slovakya’nın Mochovce 4 Reaktörü Şebekeye Elektrik Vermeye Başladı

Slovakya’nın Mochovce nükleer santralindeki dördüncü reaktörü, işletmeci Slovenské elektrárne’nin (SE) 15 Ekim akşamı saat 20:41’de türbo-jeneratörü şebekeye senkronize etmesiyle ilk elektriğini ulusal şebekeye verdi; bağlantı sırasında reaktör yaklaşık yüzde 20 güçte çalışıyordu. Bağlantı, başlangıçta planlanandan iki gün geç gerçekleşti: SE, bir şirket sözcüsünün “alışılmadık” olarak nitelendirdiği bir teknik test sonucu nedeniyle 13 Ekim’deki ilk denemeyi ertelemiş, testin tekrarlanması gerekmişti.

İkinci erteleme, ardından sessiz bir senkronizasyon

Mochovce 4, santralin mevcut iki ünitesinde ve yakındaki Bohunice sahasında kullanılan aynı Sovyet dönemi tasarımı olan VVER-440 tipi basınçlı su reaktörüdür. Teknisyenler ünitenin devreye alma çalışmalarına 6 Ağustos’ta başlamış, reaktör o akşam ilk kez kritiklik seviyesine (kendi kendini sürdüren zincirleme reaksiyon) ulaşmış, yaklaşık 21 dakika sonra da minimum kontrollü güce erişmişti. Eylül ayında ünite, “fiziksel devreye alma” aşamasından, reaktörün yük altında test edilirken kademeli olarak tam güce yaklaştırıldığı güç devreye alma aşamasına geçmişti.

13 Ekim’deki erteleme, Slovak Başbakanı Robert Fico’nun katılımının beklendiği sembolik bir anı geciktirdi. SE, tekrarlanması gereken testin niteliği hakkında “alışılmadık” ifadesi dışında ayrıntı paylaşmadı; santralin güvenlik düzenleyicisi de işletmecinin açıklamasına itiraz eden bir kamuoyu açıklaması yapmadı.

Ticari işletmeye kadar geriye kalanlar

Türbo-jeneratörün şebekeye senkronize edilmesi önemli bir aşama olsa da bitiş çizgisi değil. Mochovce 4’ün ticari işletmeye geçebilmesi için SE’nin ünitenin yüzde 35, 55, 75 ve 90 anma gücündeki davranışını doğrulaması, ardından kesintisiz 144 saatlik tam güç testini tamamlaması gerekiyor. İşletmeci bu süreci tamamlayıp reaktörü yıl sonuna kadar ticari işletmeye alacağını öngörüyor; ancak bu tür nükleer devreye alma programlarının -Mochovce’nin kendi geçmişi de dahil olmak üzere- takvim kaymasıyla bilindiğini belirtmek gerekir.

Kaynaklar ünitenin tam kapasitesi konusunda küçük farklılıklar gösteriyor: çoğu kaynak Mochovce 4’ü 471 megavat (brüt) olarak tanımlarken, en az bir kaynak 440 megavatlık kurulu güç rakamı veriyor. SE, yeni ünitenin tam ve kesintisiz güçte çalıştığında Slovakya’nın mevcut elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 13’ünü karşılamasını bekliyor.

Slovakya’nın nükleer enerjiye artan bağımlılığı

Mochovce 4, Slovakya’nın bu on yılda devreye aldığı ikinci yeni reaktör. Kardeş ünitesi Mochovce 3, Sovyet döneminin sonlarına uzanan ve 1989 sonrasında yıllarca finansman sıkıntısıyla kesintiye uğrayıp ancak 2010’larda yeniden başlatılan uzun bir inşaat sürecinin ardından, çok yıllı devreye alma sürecini tamamlayarak 2023 başında ticari işletmeye girmişti. Mochovce ve Bohunice santralleri halihazırda Slovakya elektriğinin yarısından fazlasını karşılıyor; bu oran, Fransa’nın ardından Avrupa Birliği’ndeki en yüksek nükleer paylardan biri olarak gösteriliyor ve sektör kaynakları 4. ünitenin devreye girmesiyle bu payın daha da yükselebileceğini belirtiyor. Slovenské elektrárne’nin çoğunluk hissesi Slovak devletiyle Çek merkezli enerji grubu EPH’ye ait. Slovakya bu ay ayrıca nükleer sektöründeki yerli kontrolü pekiştirme yönünde adım attı: devlete bağlı nükleer atık yöneticisi JAVYS, tamamlanmamış Bohunice V1 sahasının sahibi olan JESS şirketindeki Çek enerji devi ČEZ’in hissesini satın alarak, sahada olası yeni bir reaktör için hukuki ve mülkiyet engelini kaldırdı.

Bu gelişme, dünya genelinde yeni reaktörlerin bu yıl şebekeye bağlandığı daha geniş bir dalgayla da örtüşüyor. Yalnızca geçen hafta içinde Bangladeş’in ilk reaktörü Rooppur 1 kritikliğe ulaşırken, Çin, Tianwan 7 ünitesini şebekeye bağlayarak bu sahanın toplam kapasitesini 9 gigavata yaklaştırdı. Kendi petrol veya doğal gaz üretimi bulunmayan küçük ve denize kıyısı olmayan bir ülke olan Slovakya için, yurt içi nükleer kapasitedeki her ilave megavat, elektrik üretimi için ithal yakıta olan bağımlılığı doğrudan azaltıyor; bu da Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik tam ölçekli saldırısının bölgenin geleneksel gaz ve petrol tedarik yollarını kesintiye uğratmasından bu yana Orta Avrupa genelinde ayrı bir ağırlık taşıyan bir husus.

Kaynaklar

• World Nuclear News, “Mochovce 4 connected to the grid,” 16 Ekim 2026 — world-nuclear-news.org (şebeke bağlantısı ayrıntıları, kapasite, devreye alma takvimi).
• oenergetice.cz, “Mochovce 4 nuclear unit will not connect to the grid yet. Slovenské elektrárne report technical delay,” 13 Ekim 2026 — oenergetice.cz (erteleme duyurusu, test tekrarı).
• TASS/TASR, 13 Ekim ertelemesi ve reaktör kapasite rakamlarına ilişkin haber — tass.com.

Temsilî görsel. Fotoğraf: Nuclear Regulatory Commission, Public domain, via Wikimedia Commons — source