Avrupa’ya giden yeşil enerjide Türkiye by-pass mı ediliyor?

Ankara merkezli Rusya Araştırmaları Enstitüsü (@rusencenter), X hesabından Azerbaycan’ın 22 milyar euroluk bir projeyle yenilenebilir enerjiden ürettiği elektriği Avrupa’ya satacağını duyurdu. Paylaşıma göre satışlar 2032-2040 arasında başlayacak. Paylaşımda, Türk şirketlerinin projede taşeron olarak yer almasının “muhtemel görüldüğü” de ifade edildi. Bu, Türkiye’nin Avrupa’ya enerji taşımada devre dışı kalıp kalmayacağı sorusunu gündeme getirdi.

İddia ne?

Söz konusu proje, resmi adıyla Hazar-Karadeniz-Avrupa Yeşil Enerji Koridoru. Projenin şirketi Green Energy Corridor Power Company (GECO), fizibilite çalışmasının tamamlandığını ve dört ülke hükümetinin bunu onayladığını açıkladı. Şirketin Ekim 2026’daki yatırım sunumuna göre toplam yatırım yaklaşık 22,1 milyar euro. Bunun 14,3 milyar eurosu iletim altyapısı, 7,8 milyar eurosu ise yenilenebilir üretim kapasitesi için. GECO, Bükreş’te kurulu bir ortak girişim. Azerbaycan’ın AzerEnerji’si, Gürcistan Devlet Elektrosistemi (GSE), Romanya’nın Transelectrica’sı ve Macaristan’ın MVM’si şirkette yüzde 25’er eşit paya sahip.

Güzergâh nasıl işleyecek?

Proje, her biri 1,3 GW kapasiteli üç ayrı yüksek gerilim doğru akım (HVDC) hattından oluşuyor ve toplam kapasite 3,9 GW’a ulaşacak. Birinci hattın 2032’de, ikincisinin 2036’da, üçüncüsünün 2040’ta devreye girmesi planlanıyor. Elektrik Bakü’den Gürcistan’a karadan taşınacak. Gürcistan’ın Anaklia ve Poti kıyılarından itibaren her biri yaklaşık 1.120 kilometrelik denizaltı kabloları Karadeniz’i 2.200 metreye varan derinlikte geçerek Romanya’nın Köstence kıyısına ulaşacak. Birinci hat karadan Budapeşte yakınındaki Albertirsa trafo merkezine kadar uzanacak. Azerbaycan Enerji Bakanı Perviz Şahbazov, nihai yatırım kararının 2029’da alınmasının beklendiğini ve 2040’tan itibaren Avrupa’ya yılda yaklaşık 20 milyar kWh elektrik gönderilmesinin hedeflendiğini açıkladı.

Kimler dahil?

Proje, 17 Aralık 2022’de Bükreş’te Azerbaycan, Gürcistan, Romanya ve Macaristan arasında Avrupa Komisyonu’nun desteğiyle imzalanan stratejik ortaklık anlaşmasına dayanıyor. Avrupa elektrik iletim operatörleri birliği ENTSO-E’nin 2026 on yıllık şebeke planına alınan proje için AB’nin “Karşılıklı Çıkar Projesi” (PMI) statüsü de isteniyor. Bu statü, AB eş finansmanının önünü açabilir. Bulgaristan’ın katılımı uzun süredir gündemde olsa da ülke henüz ortak olmadı.

Türkiye açısından ne anlama geliyor?

Kablo Türkiye topraklarına uğramıyor ve Boğazları kullanmıyor. Türkiye bu dört ülkeli yapının ortağı da değil. Ancak Gürcistan’ın sipariş ettiği 2024 tarihli fizibilite özetine göre kablo, Gürcistan ve Romanya’nın yanı sıra Türkiye ve Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgelerinden geçecek.

Ankara bu arada kendi güzergâhını geliştiriyor. Türkiye, Nisan 2025’te Azerbaycan, Gürcistan ve Bulgaristan ile, yeşil elektriğin Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye-Bulgaristan hattı üzerinden Avrupa’ya ulaşmasını öngören bir mutabakat zaptı imzaladı. Nahçıvan üzerinden yeni bir enterkonneksiyon hattı da masada. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, bu iki projeye ek olarak Karadeniz kablosu için de “Azerbaycan’ın daveti üzerine Türkiye’nin projeye katılma ve destek verme niyetini ifade ettiğini” söyledi. Balkan Green Energy News gibi bazı yayınlar ise Türkiye’nin kara güzergâhını Karadeniz kablosuna rakip bir proje olarak değerlendiriyor.

Neler doğrulandı, neler doğrulanmadı?

Projenin maliyeti, ortakları, eşit hisse yapısı ve 2032-2040 takvimi resmi açıklamalarla doğrulanıyor. Proje henüz nihai yatırım kararı aşamasına gelmedi. Türk şirketlerinin taşeron olarak görev alacağına dair herhangi bir resmi açıklama ya da kaynak bulunmuyor; bu yalnızca paylaşımdaki bir değerlendirme. “Türkiye’nin by-pass edilmesi” ifadesi de ancak kısmen doğru. Türkiye ortak ve transit ülke değil, ama kablonun Türkiye’nin deniz yetki alanından geçmesi öngörülüyor ve Ankara hem kendi alternatif hattını hem de projeye katılımı gündemde tutuyor.

Kaynaklar

• Rusya Araştırmaları Enstitüsü (@rusencenter), X paylaşımı, 2 Kasım 2026 — iddia.
• Green Energy Corridor Power Company (GECO) yatırım sunumu, Report.az, Trend ve Azernews aracılığıyla, Ekim 2026 — yatırım tahmini, hisse yapısı, güzergâh ve kapasite.
• APA, 24 Ekim 2026 — fizibilite çalışmasının tamamlanması ve onaylanması.
• Azerbaycan Enerji Bakanlığı, Report.az ve APA aracılığıyla, Ekim 2026 — Perviz Şahbazov’un 2029 yatırım kararı ve 2040 hacimlerine ilişkin açıklamaları.
• The Diplomat Bucharest, 16 Temmuz 2026 — bakanlar toplantısı, GECO ortakları ve PMI başvurusu.
• Reuters, 3 Eylül 2024 — ortak girişimin kuruluşu.
• CESI / Gürcistan Devlet Elektrosistemi, Karadeniz Denizaltı Kablosu fizibilite özeti, 2024 — güzergâhın Gürcistan, Türkiye, Bulgaristan ve Romanya MEB’lerinden geçişi.
• T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 4 Nisan 2025 — Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye-Bulgaristan mutabakat zaptı.
• Trend, Alparslan Bayraktar röportajı — Türkiye’nin üç elektrik projesi ve Karadeniz kablosuna ilgisi.
• Balkan Green Energy News — Türkiye güzergâhının Karadeniz hattına rakip olarak değerlendirilmesi.

Temsilî görsel. Fotoğraf: Shixart1985, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons — source