ABD Hazine Bakanı Bessent, Dünya Bankası’nı Yukarı Akış Petrol ve Gaz Finansmanı Yasağını Kaldırmaya Çağırdı
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Dünya Bankası Grubu’nu “yukarı akış gaz ve petrol finansmanı yasağını resmen kaldırmaya” çağırdı. Reuters’a göre bu çağrı, Bangkok’ta bu ay düzenlenen yıllık toplantılar öncesinde Dünya Bankası’nın Kalkınma Komitesi ve IMF’nin Uluslararası Parasal ve Finansal Komitesi’ne sunulan yazılı bir açıklamayla yapıldı. Bessent, Bangkok’taki toplantılara bizzat katılmadı; Hazine Bakanlığı, ABD’yi yardımcısının temsil ettiğini açıkladı.
Dünya Bankası Grubu, 2017’de 2019’dan itibaren yukarı akış petrol ve gaz projelerine finansman sağlamayı durduracağını taahhüt etmiş, ancak “istisnai durumlar” için bir muafiyet bırakmıştı; bu muafiyet, en yoksul ülkelerde enerjiye erişimi açıkça iyileştirdiği ve ülkenin Paris Anlaşması taahhütleriyle uyumlu kaldığı durumlarda Banka’nın yukarı akış gaz finansmanını değerlendirebilmesine izin veriyor. Bessent’in açıklaması, bu istisnanın çok dar kaldığını ve Banka’nın bunun yerine enerji finansmanında tamamen teknoloji-tarafsız bir yaklaşım benimsemesi, özellikle doğal gaza yönelik kısıtlamaları kaldırması ve borçlanan ülkeler gaz projesi talep ettiğinde olumlu yanıt vermesi gerektiğini savunuyor.
Afrika Çerçevesinde Sunulan, Daha Geniş Bir Geri Dönüşü Hedefleyen Çağrı
Bessent, talebini Dünya Bankası ile Afrika Kalkınma Bankası’nın Afrika’da 300 milyon kişiye daha elektrik erişimi sağlama konusundaki mevcut ortak hedefine bağladı; yukarı akış finansman yasağının bu hedefe ters etki yaptığını ve Banka’nın “yukarı akış projelerini değerlendirmeden dışlarken ülke sahipliğine saygılı olduğunu iddia etmesinin inandırıcı olamayacağını” öne sürdü. Reuters’ın bildirdiği ve einpresswire ile newsroomamerica.com tarafından tam metin olarak yayımlanan açıklamaya göre Bessent, Banka’nın yoksulluğu azaltma ve büyümeyi artırma temel misyonuna dönüş yönünde bazı adımlar attığını, ancak “çok daha fazlasının gerektiğini” söyledi. Reuters ayrıca, açıklamanın Dünya Bankası’nın derin deniz kritik mineral madenciliğine destek vermesini ve Çin ile Polonya gibi daha zengin borçlanan ülkelerin Banka’nın kredi programlarından daha hızlı “mezun” olmasını da talep ettiğini bildirdi.
Bu talep, Trump yönetiminin Ocak 2025’te göreve geri dönüşünden bu yana izlediği bir örüntüye uyuyor: Enerji Bakanı Chris Wright, Eylül 2026’da ABD’nin Uluslararası Enerji Ajansı’nı (IEA) ya reforme edeceğini ya da ajansından ayrılacağını söylemiş, gazetecilere “güçlü tercihim onu reforme etmemiz” demişti; anlaşmazlık, IEA’nın petrol ve gaz yatırımlarının azaltılmasını savunmasına odaklanıyor. 1970’lerdeki Arap petrol ambargosunun ardından ithalatçı ülkeler arasında enerji güvenliğini koordine etmek amacıyla kurulan IEA, giderek öngörü çalışmalarını enerji dönüşümüne odaklamış durumda; yönetim bu kaymayı, ajansın özgün güvenlik görevinin ötesine geçmek olarak eleştiriyor.
Fosil Yakıt Finansmanına Yönelik Baskının Çoktan Kaydığı Noktalar
Dünya Bankası’nda resmi bir politika değişikliği olmasa bile, yasağın etkilemesi amaçlanan ülkelerde petrol ve gaz altyapısı finansmanı başka yollar bulmayı sürdürdü. Afrika’nın en büyük rafinerisi olan Nijerya’daki Dangote Rafinerisi, bu ay 1,6 milyar dolarlık halka arzını kapattı; bu, kıtanın en büyük hisse satışlarından biri olup çok taraflı kalkınma kredisi yerine özel sermaye piyasaları üzerinden finanse edildi. Japonya ise ayrı bir gelişmede, Orta Doğu’daki arz risklerinin büyümesi karşısında diğer Asya hükümetlerini daha büyük stratejik petrol rezervleri oluşturmaya çağırdı; güvenlik odaklı bu hamle Dünya Bankası’nın yukarı akış finansmanı tartışmasının dışında kalıyor, ama enerji güvenliği argümanları ile iklim finansmanı kısıtlamaları arasındaki aynı geniş gerilimi yansıtıyor.
Yenilenebilir enerji odaklı kalkınma finansmanıyla kontrast da çarpıcı: Güney Kore’nin 2030’a kadar yenilenebilir kapasiteyi üçe katlamayı hedefleyen 747 milyar dolarlık K-GX planı, ABD çok taraflı kreditörleri fosil yakıt kısıtlamalarını gevşetmeye iterken, enerji dönüşümüne yönelen devlet destekli sermayenin hâlâ ne ölçekte aktığını gösteriyor. 2017 politikasında herhangi bir değişikliği onaylaması gereken Dünya Bankası hissedarlarının Bessent’in talebi üzerine harekete geçip geçmeyeceği belirsizliğini koruyor; Banka’nın yönetim kurulu, yukarı akış finansman istisnasını yeniden ele alma konusunda bir takvim belirtmedi ve Avrupa hükümetleri dahil diğer büyük hissedarlar tarihsel olarak yasağın sürdürülmesini desteklemişti.
Kaynaklar: Reuters, “Bessent calls for World Bank reforms, including upstream oil and gas financing,” 15 Ekim 2026 (açıklama içeriği, bağlam, katılım); Bessent’in Dünya Bankası Kalkınma Komitesi ve IMF Uluslararası Parasal ve Finansal Komitesi’ne sunduğu açıklamanın tam metni, einpresswire.com ve newsroomamerica.com üzerinden yayımlandı, 14-15 Ekim 2026; Dünya Bankası Grubu, 2019’dan itibaren yukarı akış petrol ve gaz finansmanını sona erdirme kararının 2017 tarihli duyurusu (politika arka planı).
Temsilî görsel. Fotoğraf: David Daniel Turner, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons — source
