Polonya İlk Nükleer Santralini 2036’ya Erteledi

Polonya Bakanlar Kurulu, ülkenin nükleer enerji programının güncellenmiş halini resmen kabul etti. Bu kararla birlikte ülkenin ilk nükleer reaktörünün devreye alınma tarihi üç yıl geriye, 2036’ya çekilirken, ikinci santral için hedef 2040 olarak belirlendi. World Nuclear News’in haberine göre bu güncelleme, Varşova’nın 2020’de ortaya koyduğu ve 2021’de genişlettiği nükleer hedeflerinin, finansman, lisanslama ve tedarik zinciri kısıtlarıyla ne denli karşı karşıya kaldığının en net göstergesi.

Lubiatowo-Kopalino’da üç yıllık kayma

Ülkenin ilk santrali, Baltık kıyısındaki Pomeranya bölgesinde Lubiatowo-Kopalino’da, devlet kontrolündeki Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ) şirketi tarafından Westinghouse ve Bechtel ortaklığıyla, Westinghouse’un AP1000 reaktör tasarımı kullanılarak geliştiriliyor. Sahada toplam yaklaşık 3.750 MWe kapasiteli üç AP1000 ünitesi planlanıyor. Hükümetin önceki takviminde ilk ünitenin 2033’te ticari faaliyete geçmesi hedefleniyordu; yeni kabul edilen program bu tarihi 2036’ya, kalan iki üniteyi de 2038’e çekiyor. Güncellenen programda gecikmenin gerekçesi tek bir soruna bağlanmıyor: 2022’den sonra Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle tetiklenen enerji krizinin Avrupa piyasalarında yarattığı değişimler ve sanayinin elektrik talebinin önceki planlama tahminlerinden daha hızlı büyümesi gösteriliyor.

Tarihler kayarken para akmaya başladı

Gecikme, finansmanda bir geri çekilmeyle gelmedi. Polonya, 2025-2030 döneminde PEJ’in yeniden sermayelendirilmesi için 60,2 milyar zloty (yaklaşık 15,4 milyar dolar) ayırdı; bu tutar, hem iç hem dış kaynaklardan gelen özkaynak ve borç finansmanı karması şeklinde kullanılacak. Ticari reaktörü bulunmayan bir ülkede, ilk kez gerçekleştirilecek böyle bir nükleer proje için bu önemli bir taahhüt ve Varşova’nın takvim değişikliğini programı küçültme nedeni değil, yönetilmesi gereken bir zamanlama sorunu olarak gördüğünü gösteriyor.

İkinci santral: henüz sahası ve tedarikçisi yok

Polonya’nın planı Lubiatowo-Kopalino ile sınırlı değil. Bełchatów ya da Konin’de kurulması planlanan ikinci nükleer santral için, ABD, Fransa ve Kanada’nın potansiyel teknoloji ortağı olarak yer aldığı rekabetçi bir müzakere süreci sürüyor. Güncellenen programa göre hükümet, 2027’de stratejik ortak ve teknoloji seçimini tamamlamayı, inşaata 2032’ye yakın başlamayı ve ilk üniteyi 2040’ta devreye almayı hedefliyor — bu da önceki çalışma takviminin bir yıl gerisinde. İki santral birlikte, hükümetin 2020’de ortaya koyup 2021’de altı büyük reaktör ünitesini kapsayacak şekilde genişlettiği, kanıtlanmış III+ Nesil basınçlı su reaktörlerine dayalı 6-9 GWe nükleer kapasite hedefinin omurgasını oluşturacak.

Küçük reaktörler paralel ilerliyor

Büyük reaktör programı, Polonya’nın tek nükleer hattı değil. PGE PAK Energia Jądrowa, Pątnów’da, Güney Kore ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde zaten ticari faaliyette olan APR1400 tasarımıyla ayrı bir ünite planlıyor — ki bu da ABD’de sekiz yeni reaktörün inşasına 120 milyar dolar taahhüt eden aynı Güney Kore reaktör ihracat sektörü. Ayrı bir girişim olan SGE ise, birkaç Avrupa elektrik şirketinin gigavat ölçekli bir santrale kıyasla daha küçük artışlarla nükleer kapasite eklemenin bir yolu olarak değerlendirdiği GE Hitachi tasarımı BWRX-300 küçük modüler reaktörlerden (SMR) oluşan, 26 üniteye kadar bir filo hedefliyor — ABD’de Holtec’in SMR-300 için az önce ilerlettiği güvenlik başvurusuna benzer bir yaklaşım. Bu SMR planlarının hiçbiri henüz inşa kararı aşamasına ulaşmadı ve kabinenin az önce güncellediği büyük reaktör programının dışında duruyor.

Kayma alışılmadık değil, ama önemini koruyor

Bir ülkenin ilk nükleer reaktöründe üç yıllık gecikme, son dönemdeki Batılı nükleer yeni yapım projeleri standartlarına göre nispeten ılımlı sayılabilir — Finlandiya’nın Olkiluoto 3’ü ve İngiltere’nin Hinkley Point C’si çok daha uzun takvim kaymaları yaşadı. Ancak Polonya için 2036 tarihi önemli, çünkü doğrudan ülkenin kömürden çıkış planlamasına bağlı: Polonya elektriğinin büyük bölümünü hâlâ kömürden üretiyor ve nükleer enerji, hükümetin şebeke güvenilirliğinden ödün vermeden bu kapasiteyi kademeli olarak devreden çıkarma argümanının merkezinde yer alıyor. Lubiatowo-Kopalino’daki her gecikme yılı, Polonya’nın enerji karmasının gaza, ithalata ve açığı kapatacak yenilenebilir enerji ile depolama yatırımlarına daha fazla bağımlı kalacağı bir yıl anlamına geliyor. Güncellenen program Varşova’nın hedefini değiştirmiyor; sadece oraya ulaşana kadar diğer kaynaklara ne kadar süre yaslanılacağını değiştiriyor.

Kaynaklar

• World Nuclear News, “Timeline for Polish nuclear units slips in updated programme,” 5 Ekim 2026 — Bakanlar Kurulu’nun güncellemeyi kabul etmesi, 2036/2040 tarihleri ve ikinci santral sahası/tedarikçi süreci için kullanıldı.
• PAP (Polonya Haber Ajansı), biznes.pap.pl üzerinden, “Poland’s nuclear power programme update by end-May; market dialogue on second nuclear plant in June” — taslak güncelleme süreci ve ikinci santral takvimi için arka plan olarak kullanıldı.
• NucNet, “New schedule sees three-year delay for first nuclear power plant” — Lubiatowo-Kopalino takvim revizyonu ve tedarikçi/teknoloji arka planını teyit etmek için kullanıldı.

Temsilî görsel. Fotoğraf: Nuclear Regulatory Commission, Public domain, via Wikimedia Commons — source