WNA: Nükleer Kapasiteyi 2050’ye Kadar Üçe Katlama Taahhüdüne Destek 39 Ülkeye Çıktı

Küresel nükleer enerji üretim kapasitesini 2050 yılına kadar en az üçe katlama taahhüdüne verilen destek, bu yılın başındaki Dünya Nükleer Sempozyumu’nda Togo’nun da imza atmasıyla 39 ülkeye yükseldi. Dünya Nükleer Birliği (WNA), bu gelişmeyi Türkiye’nin Antalya kentinde düzenlenen COP31’de yürüttüğü savunuculuk çalışmaları kapsamında bu hafta duyurdu.

“Net Sıfır Nükleer” bildirgesi, 2023 yılında Dubai’deki COP28’de 22 hükümetin imzasıyla ilk kez ortaya çıkmıştı. Bildirgenin temel taahhüdü, 2020 seviyelerine kıyasla 2050’ye kadar nükleer kapasitenin en az üç katına çıkarılmasına yönelik ortak bir hedef belirlemek; destekçiler bunu karbondan arınma ve Paris Anlaşması hedeflerine bir katkı olarak sunuyor. Hükümet veya düzenleyici bir kurum değil, küresel nükleer sektörü temsil eden bir endüstri birliği olan WNA, 9-20 Kasım tarihleri arasında devam eden COP31 kapsamında 12 Kasım’da Antalya’daki Fransa Pavyonu’nda bildirgenin ilerleyişine ilişkin özel bir oturum düzenledi.

Sanayi, Bankalar ve Teknoloji Şirketleri Aynı Hedefin Arkasında

WNA’ya göre üçe katlama hedefi artık sadece ulusal hükümetlerin desteğiyle sınırlı değil. Birlik, nükleer sektörünün kendi paralel taahhüdüne, dünyanın en büyük bankalarından gelen desteğe ve büyük enerji kullanıcılarına -bunların arasında son iki yılda nükleer enerji anlaşmaları imzalayan veri merkezi işletmecileri de dahil olmak üzere büyük teknoloji şirketleri- işaret ediyor. Bu çerçevenin, nükleer büyümeden doğrudan ticari çıkarı olan bir sektör birliğinden geldiğini göz önünde bulundurmak gerekiyor; dolayısıyla bunu, gerçekte neyin inşa edileceğine ilişkin bağımsız bir değerlendirme olarak değil, sektörün kendi büyüme beklentilerine dair kendi savunusu olarak okumak daha doğru olur.

WNA’nın kendi modellemesi olan World Nuclear Outlook Report 2026, üçe katlama hedefinin ulaşılabilir olduğunu öne sürüyor: Hükümetler açıkladıkları planları uygularsa ve mevcut reaktörler beklendiği şekilde çalışmaya devam ederse, birlik 2050’de küresel nükleer kapasitenin yaklaşık 1.450 gigawatt-elektrik (GWe) seviyesine ulaşabileceğini ve bunun üçe katlama hedefini 200 GWe’den fazla aşacağını öngörüyor. Bu projeksiyon, planlanan inşaatların büyük ölçüde takvimine uygun ilerlediğini varsayıyor; oysa Kanada ve başka yerlerdeki “ilk örnek” küçük modüler reaktör projelerinde son dönemde görülen takvim ve maliyet baskıları, bu varsayımın garanti olarak kabul edilemeyeceğini gösteriyor.

Antalya Neden Bu Duyuru İçin Uygun Bir Sahne

Türkiye’nin kendi nükleer yatırım programı, bildirgeye ev sahipliği yapan ülkeye bu konuda doğrudan bir payanda veriyor. Rosatom’un Akdeniz kıyısındaki dört üniteli Akkuyu Nükleer Güç Santrali inşaatı sürüyor; dördüncü ve son ünitenin türbin temeli bu ayın başlarında tamamlandı. Ankara ayrıca Güney Kore ile nükleer finansman ve teknoloji anlaşmaları üzerinde görüşmelerini sürdürürken, daha yakın zamanda Kanada’nın AtkinsRéalis şirketiyle CANDU reaktörü kullanımını değerlendirmeye başladı. Türkiye, ithal yakıta bağımlılığı azaltmak amacıyla kısmen nükleer üretimin genişletilmesine dayanan, 2040’a kadar uzanan daha kapsamlı bir enerji yatırım planı da ortaya koymuş durumda. Türkiye’nin nükleer diplomasisi COP31’de başka bir alanda da görünür oldu; ülke, 5 GW’lık yenilenebilir enerji planını kapsayan Suudi Arabistan ile bir elektrik mutabakat muhtırası imzaladı.

Bu iç bağlam, Türkiye’yi üçe katlama bildirgesine imza atan diğer ülkeler arasında istisnai kılmıyor: destekçilerin büyük bölümü halihazırda reaktör işleten, inşa eden veya aktif olarak yeni reaktör planlayan ülkelerden oluşuyor; bu da bildirgenin esasen hükümetlerin zaten dile getirdiği niyetleri resmileştirdiğini, yeni taahhütler yaratmadığını gösteriyor. WNA’nın açıkladığı 39 imzacı rakamının asıl gösterdiği şey, bu mevcut siyasi hizalanmanın genişliği; reaktör inşaatının bu hedefi karşılayacak hızda artacağına dair bir güvence değil.

Bundan Sonra İzlenmesi Gerekenler

Bildirge, bağlayıcı bir hedef veya denetim mekanizması içermiyor; WNA da 2050 projeksiyonunun arkasındaki ülke bazlı kapasite dağılımını henüz yayımlamadı. Üçe katlama hedefinin taahhütler ile gerçek inşaat arasındaki farkı ne ölçüde kapatacağı, proje düzeyindeki ilerlemeye bağlı olacak: Bunlardan biri, OPG’nin Kanada’daki Darlington SMR projesine ilişkin sürmekte olan maliyet ve takvim incelemesinin nasıl sonuçlanacağı; diğeri ise Türkiye gibi ülkelerin kendi santrallerini inşaat aşamasından işletme aşamasına ne kadar hızlı taşıyabileceği olacak.

Kaynaklar

• World Nuclear Association, “More global support for nuclear at COP as six new countries sign up to the tripling pledge” ve ilgili COP31 program sayfaları — 39 ülke rakamı, bildirgenin COP28’deki kökeni ve 12 Kasım’daki Antalya oturumu için.
• World Nuclear Association, World Nuclear Outlook Report 2026 — yaklaşık 1.450 GWe’lik 2050 kapasite projeksiyonu için.
• Foro Nuclear, “38 countries support the goal to triple global nuclear capacity by 2050” — imzacı sayısındaki artışa ve bildirgenin kapsamına ilişkin destekleyici ayrıntılar için.

Temsilî görsel. Fotoğraf: Rosatom Digital Press Office/АО «Аккую Нуклеар», CC BY 4.0, via Wikimedia Commons — source