Škoda JS, Rolls-Royce SMR İçin Kontrol Çubuğu Tahrik Sisteminin Tek Tedarikçisi Oldu

Çek üretici Škoda JS, Rolls-Royce SMR’ın 470 MWe kapasiteli küçük modüler reaktörü için kontrol çubuğu tahrik mekanizmalarının tek tedarikçisi olarak seçildi. İki şirket bu gelişmeyi 23 Eylül’de duyurdu. Anlaşma, Škoda JS ve Güney Koreli Doosan Enerbility’nin reaktör basınç kabı dahil diğer kritik bileşenlerin ön üretimi için daha önce seçildiği işbirliğinin üzerine inşa ediliyor.

Hem Tedarikçi Hem Hissedar

İki şirket arasındaki ilişki, olağan bir tedarikçi sözleşmesinden daha derin. Škoda JS, çoğunluk hissesi Çek devletine ait enerji şirketi CEZ Group’un bir parçası; CEZ Group aynı zamanda Rolls-Royce SMR’ın yüzde 20 hissesine sahip. Bu durum CEZ’i hem reaktör tasarımında bir ortak hem de yan kuruluşu üzerinden reaktörün güvenlik açısından kritik bileşenlerinden birinin üreticisi konumuna getiriyor. Kontrol çubuğu tahrik mekanizmaları, yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve 450 kilogram ağırlığında elektromekanik lineer motorlardır; reaktörün güç çıkışını kontrol eden çubukları hassas şekilde hareket ettirir ve güvenli kapatma yeteneğinin merkezinde yer alır.

Rolls-Royce SMR’ın reaktör tasarımı, modüler bir yaklaşımla inşa edilen 470 MWe’lik bir basınçlı su reaktörü. Bileşenlerin yaklaşık yüzde 90’ı sahada monte edilmek yerine fabrikada üretiliyor; bu yaklaşım inşaat sürelerini kısaltmayı ve birden fazla yapımda kalite kontrolünü standartlaştırmayı amaçlıyor. Şirket her ünitenin 60 yıllık bir işletme ömrü için tasarlandığını belirtiyor.

İki Program, Tek Tedarik Zinciri

Anlaşma, Rolls-Royce SMR’ın aktif iki devreye alma hattı için de bileşenleri kapsıyor. İngiltere’de, Nisan ayında Great British Energy – Nuclear ile imzalanan sözleşme, Kuzey Galler’deki Wylfa sahasında üç Rolls-Royce SMR ünitesinin yolunu açtı; toplamda en az 1.400 MW üretmesi ve binlerce iş yaratması beklenen projede, GBE-N’nin 2023’ten bu yana verdiği toplam sözleşme tutarı 900 milyon sterline yaklaştı. Škoda JS’in kendi pazarı olan Çekya’da ise ilk üniteler Temelín sahasında planlanıyor; ek bir saha olarak Tušimice değerlendiriliyor ve Çek yetkilileri devreye almanın 2030’ların ikinci yarısında gerçekleşeceğine işaret ediyor.

Çek Başbakan Yardımcısı ve Sanayi ve Ticaret Bakanı Karel Havlíček, küçük modüler reaktörleri “küresel erişime sahip şirketlerimiz için teknolojik bir fırsat” olarak tanımlayarak, Škoda JS anlaşmasını Çek sanayisini yalnızca İngiliz tasarımı reaktörlerin bir müşterisi değil, kendi sınırlarının ötesindeki SMR programları için de bir bileşen ihracatçısı konumuna getirme çabasının bir parçası olarak sundu. Anlaşma, hükümetlerin yerli SMR tedarik zincirleri kurma yarışının genel bir örneği; bu eğilim, yakın zamanda imzalanan Türkiye-ABD SMR inceleme anlaşmasında ve enerji teknolojisine giderek daha fazla yatırım yapan savunma bağlantılı şirketlerin ilgisinde de görülüyor.

İlk Betondan Yıllar Uzakta

Her iki program da fiili inşaata kıyasla henüz erken aşamada. İngiltere’de Wylfa üniteleri için nihai yatırım kararının 2029’da alınması bekleniyor; lisanslama süreci takvime uyarsa ilk beton dökümü 2027 kadar erken bir tarihte gerçekleşebilir. Çekya’daki Temelín devreye alması ise 2030’ların ikinci yarısından önce beklenmiyor. Bu hafta duyurulan tek tedarikçi statüsü, her iki saha inşaata başlamadan çok önce Škoda JS’in tedarik zincirindeki rolünü güvence altına alıyor ve şirkete, iki ülkenin planladığı üç saha genelinde potansiyel olarak beş veya altı ek SMR ünitesinde ihtiyaç duyulacak bir bileşenin üretimini büyütmek için yıllar kazandırıyor.

Kaynaklar

• World Nuclear News, “Škoda JS to supply control rod drives for Rolls-Royce SMR’s”, 23 Eylül 2026 — tek tedarikçi anlaşması, bileşen özellikleri, CEZ hisse oranı, bakan açıklaması
• Great British Energy – Nuclear / GOV.UK, “UK SMR programme at Wylfa hitting target for British contracts” — Wylfa sözleşme değeri ve proje ölçeği
• World Nuclear News, “Contract signed for delivery of UK’s first SMRs”, Nisan 2026 — Wylfa yatırım kararı takvimi, ünite sayısı

Temsilî görsel. Fotoğraf: Rosatom Digital Press Office/АО «Аккую Нуклеар», CC BY 4.0, via Wikimedia Commons — source